فهرست عناوین
- مقدمه
- ویژگی های اسید نیتریک که حمل و نقل ویژه را ضروری می سازد
- چرا استفاده از تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک ضروری است
- مواد سازنده و پوشش های تانکرهای حمل اسید نیتریک (مقایسه جامع)
- ویژگی های طراحی تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک
- سازوکارهای ایمنی و تجهیزات تانکرهای اسید نیتریک
- استانداردها و مقررات حمل و نقل اسید نیتریک
- روش های صحیح بارگیری و تخلیه
- تعمیر و نگهداری و بازرسی تانکرهای اسید نیتریک
- کاربردهای صنعتی که مستلزم حمل اسید نیتریک هستند
- مقایسه تانکرهای اسید نیتریک با سایر تانکرهای مواد شیمیایی
نوشته شده توسط شرکت صنایع نیتریک ایران
منتشر شده توسط شرکت صنایع نیتریک ایران
تاریخ انتشار مقاله : 08-09-1404
تاریخ بروزرسانی مقاله : 08-09-1404
تعداد کلمات : 3700
آدرس مقاله : لینک مقاله
استفاده از تانکرهای مقاوم به اسید نیتریک

مقدمه
اسید نیتریک یک ماده شیمیایی صنعتی پرکاربرد است که از تولید کودهای شیمیایی گرفته تا ساخت مواد منفجره کاربردهای فراوانی دارد. این اسید معدنی بسیار خورنده و یک اکسیدکننده قوی است؛ به طوری که به دلیل قابلیت حمله شدید به فلزات معمولی و انتشار دودهای سمی، به عنوان یک ماده خطرناک طبقه بندی می شود. حمل مقادیر زیاد اسید نیتریک به صورت ایمن نیازمند تجهیزات ویژه ای است مخازن یا تانکرهای معمولی در برابر اثرات مخرب این اسید به سرعت دچار خوردگی یا نقص می شوند. تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک به طور ویژه برای جابجایی این ماده قدرتمند طراحی شده اند و اطمینان می دهند که بتوان آن را بین تأسیسات تولیدی و محل های مصرف بدون حادثه منتقل کرد. این تانکرها از مواد خاص و ویژگی های ایمنی بهره می برند تا از نشت کردن، مقاومت در برابر خوردگی و حفاظت از افراد و محیط زیست اطمینان حاصل کنند. در این بررسی جامع، به موضوع استفاده از تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک می پردازیم و جنبه های مختلف از جمله طراحی، مواد سازنده، تدابیر ایمنی، مقررات و نقش آنها در صنعت را پوشش می دهیم تا نشان دهیم چرا این تانکرهای ویژه برای حمل و نقل ایمن این ماده چالش برانگیز ضروری هستند.
ویژگی های اسید نیتریک که حمل و نقل ویژه را ضروری می سازد
اسید نیتریک (HNO₃) مایعی بی رنگ تا زردرنگ است که رفتار شیمیایی تهاجمی دارد. این ماده هم یک اسید قوی و هم یک عامل اکسیدکننده قدرتمند است؛ به این معنا که نه تنها باعث خورندگی شدید می شود بلکه می تواند در تماس با مواد آلی باعث آتش سوزی یا تشدید آن گردد. بخارهای متصاعد شده از آن بسیار سمی است و در صورت غلظت بالا با قرار گرفتن در معرض هوا دود غلیظ قرمز-قهوه ای گازهای NOx ایجاد می کند. حتی فولاد زنگ نزن و سایر مواد رایج نیز در شرایط معینی مورد حمله این اسید قرار می گیرند، زیرا اسید نیتریک به راحتی با اکثر فلزات واکنش داده و گرما و گاز تولید می کند. این ویژگی ها حمل اسید نیتریک را بدون اقدامات مناسب بسیار خطرناک می سازد. به ویژه در بخش های صنعتی، موضوعاتی مانند خرید اسید نیتریک کارون گالن ۲۰ لیتری نیز تنها زمانی ایمن است که بسته بندی و ظروف مورد استفاده کاملاً استاندارد و مقاوم باشند. هر مخزن یا تانکری که به طور خاص برای این ماده طراحی نشده باشد ممکن است در اثر خوردگی سریع دچار نشت یا پارگی شود. بنابراین، اسید نیتریک هم به عنوان یک ماده خورنده (طبقه 8) و هم یک اکسیدکننده (طبقه 5.1) طبقه بندی می شود و بر لزوم استفاده از روش های حمل و نقل ویژه تأکید دارد. درک این خصوصیات حیاتی است: تنها مخازنی که با مواد سازگار و سیستم های ایمنی مناسب ساخته شده اند می توانند اسید نیتریک را هنگام جابجایی به طور ایمن در خود نگه دارند و از بروز حوادث خطرناکی مانند نشت، آتش سوزی یا انتشار گازهای سمی جلوگیری کنند.
چرا استفاده از تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک ضروری است
حمل اسید نیتریک در هر ظرفی غیر از تانکر مخصوص مقاوم در برابر اسید، دعوتی برای بروز فاجعه است. ماهیت به شدت خورنده این ماده به سرعت مواد سازنده مخازن معمولی را از بین می برد و می تواند در حین حمل و نقل منجر به نشت یا خرابی فاجعه بار شود. سوابق نشان داده اند که حوادث مرتبط با اسید نیتریک می توانند پیامدهای بسیار جدی در پی داشته باشند از ابرهای سمی نارنجی رنگ که تخلیه ساکنین اطراف را اجباری می کنند تا آلودگی زیست محیطی خاک و آب. استفاده از تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک به منظور جلوگیری از چنین سناریوهایی طراحی شده است. این تانکرها از مواد ساختاری ساخته شده اند که توان مقاومت در برابر اثرات این اسید را دارند و دارای ویژگی های طراحی برای مهار و کنترل ایمن این مایع خطرناک در تمامی شرایط هستند. بدون این تانکرهای مخصوص، شرکت ها با ریسک های ایمنی شدید و مسئولیت های قانونی سنگینی روبه رو می شوند، چرا که مقررات اکیداً حمل اسید قوی در ظروف نامناسب را ممنوع کرده اند. خلاصه اینکه، تانکرهای تخصصی یک سد ایمنی حیاتی فراهم می کنند. آنها تضمین می کنند که اسید نیتریک کاملاً در مخزن مهار شده باقی بماند و همزمان از ارزش محموله و نیز جان افرادی که آن را حمل و دستکاری می کنند و جوامع طول مسیر محافظت شود. انتخاب تانکر مناسب فقط یک الزام قانونی نیست بلکه برای جلوگیری از سوانح و حفاظت از بهداشت عمومی و محیط زیست امری حیاتی است.
مواد سازنده و پوشش های تانکرهای حمل اسید نیتریک (مقایسه جامع)
انتخاب جنس سازنده تانکر اسید نیتریک به طور مستقیم دوام و ایمنی آن را تعیین می کند. استفاده از فولاد معمولی در این مورد منتفی است، زیرا اسید نیتریک آن را به سرعت دچار خوردگی می کند. در عوض، تانکرها معمولاً از فلزات آلیاژی با مقاومت بالا در برابر خوردگی ساخته می شوند یا به پوشش های حفاظتی مجهز هستند. فولاد زنگ نزن به ویژه نوع 304L– استاندارد صنعتی برای مخازن اسید نیتریک محسوب می شود که توازن عالی از مقاومت در برابر خوردگی و استحکام را ارائه می دهد. برای غلظت های بالاتر یا شرایط بسیار سخت، ممکن است از آلیاژهای ویژه (مانند فولادهای زنگ نزن با سیلیکون بالا یا آلیاژهای پایه نیکل) استفاده شود، اگرچه این مواد گران قیمت هستند. برخی مخازن از آلیاژهای آلومینیوم ساخته می شوند تا اسید با غلظت بسیار بالا (بالای 95٪) را در دمای محیط حمل کنند؛ چرا که از لایه اکسید محافظ آلومینیوم بهره می برند. پلاستیک تقویت شده با فایبرگلاس (FRP) و سایر مواد کامپوزیت نیز به عنوان گزینه هایی نوظهور مطرح شده اند که معمولاً دارای یک آستر ترموپلاستیک داخلی هستند تا مقاومت شیمیایی را با طراحی سبک وزن تلفیق کنند. در مواردی که تانکر فلزی ترجیح داده می شود اما نیاز به حفاظت بیشتر وجود دارد، از پوشش ها یا لاینرهای داخلی (مانند لاستیک های مقاوم در برابر اسید یا پوشش های فلوروپلیمری) برای جلوگیری از تماس مستقیم اسید با فلز استفاده می گردد. هر گزینه ماده دارای مزایا و محدودیت های خاص خود است. جدول زیر مقایسه ای بین مواد و لاینرهای رایج مورد استفاده در تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک ارائه می دهد و سازگاری، مزایا و معایب هر یک را برای سرویس اسید نشان می دهد.
| جنس | سازگاری با اسید نیتریک | مزایا | معایب | کاربرد/توضیحات |
|---|---|---|---|---|
| فولاد زنگ نزن 304L | بسیار عالی – مقاومت در برابر خوردگی تا غلظت های بالا تا حدود 90 تا 95 درصد در دمای محیط. | مستحکم و در دسترس؛ نسبتاً مقرون به صرفه؛ کارآیی اثبات شده. | ممکن است در صورت اسید بسیار داغ یا آلوده مانند حضور کلرید دچار خوردگی شود؛ نیاز به گرید کم کربن L برای جلوگیری از خوردگی جوش. | متداول ترین جنس برای تانکرهای حمل و مخازن ذخیره اسید نیتریک. |
| فولاد زنگ نزن 316L | خوب – محدوده مقاومت مشابه 304L برای اسید نیتریک خالص. | مقاومت عمومی در برابر بسیاری مواد شیمیایی؛ بادوام. | هزینه بالاتر از 304L؛ بهبود عمده ای در سرویس اسید نیتریک ایجاد نمی کند. | در بسیاری از تانکرهای شیمیایی استفاده می شود، هرچند برای سرویس اختصاصی اسید نیتریک معمولاً 304L ترجیح داده می شود. |
| آلیاژ آلومینیوم 1100 یا 3003 | خوب برای غلظت های بسیار بالا 95 تا 100 درصد در دمای پایین؛ تشکیل لایه اکسید محافظ در اسید خالص. | سبک وزن؛ با اکسید شدن طبیعی در برابر اسید غلیظ مقاومت می کند. | در صورت وجود آب یا ناخالصی خطر واکنش شدید دارد؛ استحکام کمتر نسبت به فولاد؛ مناسب حرارت یا فشار بالا نیست. | گاهی برای ذخیره اسید نیتریک دودکننده استفاده می شود؛ به ندرت برای حمل و نقل به دلیل نگرانی های ایمنی. |
| آلیاژهای ویژه مانند فولاد زنگ نزن سیلیکون دار یا آلیاژهای نیکل | عالی – مقاوم در شرایط تهاجمی و اسیدهای مخلوط. | مقاومت خوردگی بسیار بالا حتی در اسید داغ یا آلوده. | بسیار گران قیمت؛ ساخت تانکر بزرگ دشوار؛ معمولاً برای اسید نیتریک استاندارد ضروری نیست. | فقط در موارد حاد مانند اسید همراه با کلریدها یا کاربردهای صنعت هسته ای استفاده می شود. |
| FRP پلاستیک تقویت شده با فایبرگلاس | متغیر – بسته به رزین یا لاینر؛ مناسب برای برخی غلظت ها معمولاً اسید رقیق تا متوسط. | بسیار سبک؛ زنگ نمی زند؛ امکان استفاده از لاینر داخلی مقاوم شیمیایی. | محدود به دماهای پایین؛ اکسیدکننده های قوی می توانند رزین را تخریب کنند؛ استحکام کمتر در فشار یا خلأ. | در طراحی های مدرن مخازن اسید نیتریک با غلظت متوسط کاربرد دارد. |
| فولاد کربنی با لاینر لاستیکی یا پلیمری | خوب در صورت سالم بودن لاینر؛ لاینر مانع مستقیم خوردگی می شود. | استحکام بالای بدنه فولادی؛ امکان تعویض لاینر؛ قیمت مناسب. | لاینر ممکن است فرسوده شود؛ در صورت آسیب، فولاد زیرین سریع خورده می شود؛ محدودیت دمایی بسته به نوع لاینر. | رایج در مخازن ثابت و برخی تانکرهای ریلی؛ قابل استفاده برای اسید نیتریک در صورت نگهداری دقیق. |
| فلزات ویژه مانند تیتانیوم یا زیرکونیوم | عالی در محدوده های مشخص؛ زیرکونیوم دامنه وسیعی را حتی در دمای بالا تحمل می کند. | مقاومت خوردگی فوق العاده؛ عمر طولانی در صورت استفاده صحیح. | هزینه بسیار بالا؛ تیتانیوم مناسب اسید دودکننده بالای 90 درصد نیست؛ زیرکونیوم در غلظت بالای 70 درصد دچار ترک تنشی می شود. | به ندرت برای تانکرهای حمل اسید نیتریک استفاده می شود؛ بیشتر در تجهیزات ثابت کارخانه ها. |
ویژگی های طراحی تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک
تانکرهای ویژه حمل اسید نیتریک دارای عناصر طراحی خاصی هستند تا یکپارچگی خود را در شرایط سخت حفظ کنند. مخزن این تانکرها معمولاً یک ظرف استوانه ای فولادی با قطر نسبتاً کم است که به حفظ استحکام ساختاری و ثبات برای مایعات خورنده و سنگین کمک می کند. تانکرهای مایعات خورنده مانند تانکرهای اسید نیتریک اغلب دیواره های ضخیم تر یا حلقه های تقویت کننده بیرونی دارند، زیرا استانداردهای طراحی (مانند استاندارد DOT 412 در آمریکا) به استحکام اضافی برای جبران نازک شدن تدریجی فلز بر اثر خوردگی نیاز دارند. بسیاری از تانکرهای اسید یک بخشی (تک مخزنه) ساخته می شوند تا اتصالات و درزهای کمتری داشته باشند که ممکن است نشتی ایجاد کنند؛ برای کاهش موج مایع در حین حرکت، ممکن است تیغه های داخلی (بافل) در داخل مخزن نصب شود که البته از همان جنس مقاوم در برابر اسید ساخته می شوند. اتصالات مهم شیرها، دریچه های بازدید، واشرها از مواد مقاوم در برابر اسید ساخته شده یا پوشش شده اند تا از هرگونه واکنش شیمیایی یا نشتی در نقاط اتصال جلوگیری شود. در برخی طراحی ها برای اسیدهای بسیار غلیظ، از ایجاد هرگونه دهانه زیر خط مایع (عدم وجود خروجی کف تانکر) خودداری می شود و به جای آن برای تخلیه از سامانه های بالای مخزن استفاده می کنند این کار یک نقطه ریسک نشت عمده را حذف می کند. عایق بندی نیز یکی دیگر از ویژگی هایی است که گاه به کار می رود؛ لایه ای محافظ در اطراف تانکر پیچیده می شود تا اسید نیتریک را در محدوده دمایی ایمن نگه دارد و از تأثیر شرایط جوی شدید بر تانکر جلوگیری کند. به طور کلی، تمامی جنبه های ساخت تانکر بهینه سازی شده اند تا هنگام حمل این محموله خورنده، ایمنی آن تضمین شود.

سازوکارهای ایمنی و تجهیزات تانکرهای اسید نیتریک
علاوه بر ساختار مستحکم، تانکرهای اسید نیتریک به تجهیزات ایمنی ویژه ای مجهز هستند تا از بروز حادثه جلوگیری کنند یا در صورت وقوع آن را به حداقل برسانند. یکی از ویژگی های کلیدی، سوپاپ اطمینان فشار است که روی مخزن نصب می شود این شیر به صورت خودکار فشار اضافی را تخلیه می کند تا از ترکیدن تانکر جلوگیری شود؛ این امر حیاتی است چون اسید نیتریک ممکن است بر اثر تغییرات دما یا تجزیه تدریجی که تولید گاز می کند، فشار داخلی ایجاد کند. برای شرایط اضطراری، تانکرهای اسید دارای شیرهای قطع اضطراری با کنترل از راه دور روی خروجی های خود است؛ راننده می تواند در صورت مشاهده نشت یا پارگی شلنگ از فاصله ایمن این شیرها را فوراً ببندد و جریان اسید را متوقف کند. همچنین نصب سیستم های هشدار در تانکرهای اسید نیتریک نقش مهمی در تشخیص سریع نشت، افزایش فشار یا بروز هرگونه اختلال دارد و واکنش اضطراری را بسیار سریع تر می کند. تمامی اتصالات انتقال (شلنگ های بارگیری، لوله ها، کوپلینگ ها) از مواد مقاوم در برابر اسید ساخته شده اند و غالباً از کوپلینگ های خودکار بدون نشت استفاده می کنند که هنگام جدا کردن، حداقل ریزش را دارند. ممکن است روی تانکر اطراف نقاط بارگیری/تخلیه، محافظ های پاشش و سینی های جمع آوری تعبیه شود تا چکه های جزئی را مهار کند. از آنجا که اسید نیتریک یک اکسیدکننده است، اتصال به زمین/ارت کردن تانکر هنگام عملیات بارگیری برای حذف الکتریسیته ساکن در نظر گرفته شده است تا خطر جرقه زنی در صورت وجود مواد قابل اشتعال به حداقل برسد. علاوه بر این، نصب پلاکاردها و برچسب های هشداردهنده واضح (UN 2031) روی تانکر بخش دیگری از اقدامات ایمنی است که اطمینان می دهد نیروهای امدادی در صورت بروز حادثه بتوانند ماده را شناسایی کرده و به درستی با تانکر برخورد کنند. با کمک این سازوکارها، خود تانکر به صورت فعال خطرات مرتبط با حمل اسید نیتریک را کنترل و محدود می کند.
استانداردها و مقررات حمل و نقل اسید نیتریک
مقررات سخت گیرانه ای بر حمل و نقل اسید نیتریک حاکم است تا ایمنی عمومی تضمین شود. در سراسر دنیا، اسید نیتریک به عنوان کالای خطرناک طبقه بندی می شود که باید در ظروف و تانکرهای مورد تأیید جابجا شود. به عنوان نمونه در ایالات متحده این ماده با شماره UN 2031 شناسایی می شود و باید در تانکرهای مقاوم در برابر خوردگی که مشخصات لازم را دارند حمل گردد، مانند تانکرهای جاده ای مطابق استاندارد DOT 412 یا واگن های مخصوص طبق استانداردهای ریلی مربوطه. مقررات اروپا (ADR) نیز به طور مشابه الزامات کد تانکر (مثلاً کد «L4BN» برای مخازن اسید نیتریک) را تعیین کرده و تأکید می کنند که تانکرهای حاوی اسیدهای بسیار قوی فاقد هرگونه دریچه تخلیه در زیر سطح مایع باشند. محموله های اسید نیتریک به کلاس های خطر اختصاص یافته اند معمولاً به عنوان طبقه 8 (خورنده) و نیز طبقه 5.1 (اکسیدکننده) در صورتی که غلظت از حد معینی بالاتر باشد، که مستلزم الصاق پلاکاردهای متناظر روی وسیله نقلیه است. همچنین گروه بندی بسته بندی (Packing Group) بر اساس شدت خطر تعیین می شود که سطح استحکام بسته بندی مورد نیاز را مشخص می کند. قوانین، بارگیری اسید نیتریک در کنار مواد ناسازگار در یک تانکر را ممنوع کرده اند و حداکثر حدود پر شدن مخزن را تعیین می کنند تا فضای انبساط کافی در داخل تانکر باقی بماند. تانکرها باید مطابق قوانین به طور منظم بازرسی و گواهی شوند تا اطمینان حاصل شود جنس بدنه و تجهیزات ایمنی آنها همچنان با الزامات مطابقت دارد. در نهایت رعایت این مقررات بین المللی و محلی اختیاری نیست؛ یک الزام قانونی است که تضمین می کند هر شرکتی که اسید نیتریک را جابجا می کند با ایمن ترین روش ها و تجهیزات این کار را انجام دهد.
روش های صحیح بارگیری و تخلیه
هنگام بارگیری یا تخلیه تانکر حاوی اسید نیتریک، رعایت دقیق دستورالعمل ها ضروری است تا ایمنی تأمین شود. ابتدا اپراتورها وسیله نقلیه را کاملاً مهار کرده (ترمزها را قفل می کنند) و تانکر را اتصال به زمین می کنند تا بار الکتریکی ساکن تخلیه شود. همه پرسنل پیش از برقراری هرگونه اتصال، مجهز به تجهیزات کامل حفاظت فردی می شوند لباس های ضد اسید، دستکش، حفاظ صورت و دستگاه تنفسی. عملیات بارگیری معمولاً به شکل یک سیستم بسته مدار بسته انجام می شود: یک شلنگ شیمیایی سازگار یا بازوی بارگیری از جنس فولاد زنگ نزن به طور محکم به ورودی تانکر وصل می شود و یک مسیر انتقال آب بندی شده ایجاد می کند که از انتشار بخارات به بیرون جلوگیری خواهد کرد. اگر نیاز به بارگیری از بالا از طریق دریچه باشد، از سامانه های بازیافت بخار یا اسکرابرها برای به دام انداختن گازهای خطرناک استفاده می شود و استفاده از تجهیزات حفاظت در برابر سقوط برای کارکنانی که بالای تانکر کار می کنند الزامی است. پمپ ها و شیرهای به کار رفته حتماً باید مخصوص اسید نیتریک باشند؛ اغلب تخلیه به صورت ثقلی یا با جابجایی توسط فشار هوا انجام می شود تا نیاز به پمپ مکانیکی که می تواند نشتی داشته باشد نباشد. در تمام مدت این فرآیند، کارکنان هر واشر و اتصال را از نظر سفت بودن کنترل می کنند. بسیار مهم است که در انتقال اسید نیتریک عجله نکنید، سرعت پر کردن طوری کنترل می شود که حداقل بار الکتریکی ساکن و حداقل گرما ایجاد گردد. پس از اتمام کار، شلنگ ها تخلیه و با احتیاط جدا می شوند، هرگونه چکه اسید بلافاصله خنثی می شود (برای مثال با محلول قلیا مانند کربنات سدیم) و دریچه ها و اتصالات تانکر بسته و محکم می گردند. در پایان، یک بازرسی نهایی اطمینان می دهد که هیچ اثری از اسید روی بدنه خارجی تانکر باقی نمانده و همه درپوش ها و پوشش های ایمنی در جای خود قرار دارند؛ سپس کامیون یا واگن آماده حرکت خواهد بود.
تعمیر و نگهداری و بازرسی تانکرهای اسید نیتریک
نگهداری منظم برای حفظ ایمنی تانکرهای حامل اسید نیتریک در طول عمر کاری آنها ضروری است. به دلیل اثر خورنده این اسید, جداره مخازن و اجزاء آنها باید به طور مرتب از نظر هرگونه نشانه کاهش ضخامت, خوردگی موضعی (پیتینگ) یا آسیب بررسی شوند. مسئولین به صورت دوره ای ضخامت دیواره های مخزن را به ویژه در اطراف جوش ها اندازه گیری می کنند تا اطمینان یابند فلز به طور قابل توجهی نازک نشده است. اگر تانکر دارای یک پوشش داخلی (مثلاً لاستیکی یا پلیمری) باشد، آن پوشش از نظر تاول, ترک یا جداشدگی بررسی می شود اغلب با استفاده از آزمون جرقه یا بازرسی چشمی زیرا هرگونه رخنه می تواند فلز زیرین را در معرض خوردگی سریع قرار دهد. پس از تخلیه اسید نیتریک، معمولاً مخزن با آب شستشو و آبکشی می شود (به صورت کنترل شده) و سپس با محلول قلیایی خنثی می گردد تا بقایای اسید پاک شود; این کار از ادامه یافتن خوردگی در زمان توقف تانکر جلوگیری کرده و تانکر را برای پرسنلی که ممکن است برای تمیزکاری یا تعمیرات وارد آن شوند ایمن تر می کند. همه شیرها, شلنگ ها و واشرها نیز جزو برنامه نگهداری دوره ای هستند: به محض مشاهده نخستین علائم خرابی تعویض می شوند زیرا خرابی یک واشر یا آب بند می تواند به نشت منجر شود. تانکرهایی که به طور مداوم در سرویس حمل اسید نیتریک هستند معمولاً به صورت اختصاصی فقط برای این ماده استفاده می شوند تا از آلودگی متقابل خطرناک با دیگر مواد جلوگیری شود، اما اگر نیاز به تغییر سرویس باشد، یک عملیات تمیزکاری و خنثی سازی دقیق پیش از آن انجام می شود. هر چند سال یک بار نیز مطابق مقررات بازرسی های فنی دقیق توسط کارشناسان مجاز انجام می شود شامل آزمایش فشار و وارسی داخلی تا دوباره تأیید شود که تانکر همچنان استانداردهای ایمنی لازم برای حمل اسید نیتریک را برآورده می کند. تعمیر و نگهداری پیشگیرانه و شناسایی زودهنگام هر گونه مشکل خوردگی تضمین می کند که این تانکرهای ویژه سالیان سال بدون نشت و با ساختار سالم به کار خود ادامه دهند.
کاربردهای صنعتی که مستلزم حمل اسید نیتریک هستند
تقاضا برای اسید نیتریک صنایع بسیاری را دربر می گیرد و همین امر نیاز به حمل ایمن این ماده از محل های تولید به محل های مصرف را ایجاد می کند. یکی از بزرگترین مصرف کنندگان، صنعت تولید کود است: اسید نیتریک یک جزء کلیدی در تولید نیترات آمونیوم و کودهای نیترات آمونیوم کلسیم محسوب می شود، بنابراین اسید به طور مرتب از کارخانه های تولید اسید نیتریک به تأسیسات ساخت کود حمل می شود. بخش مواد منفجره نیز به تحویل با تانکرهای اختصاصی وابسته است اسید نیتریک برای ساخت مواد انفجاری و خرج های معدنی مانند نیتروگلیسیرین و TNT ضروری است، به این معنا که معادن و کارخانه های تولید مواد منفجره اغلب تحویل های عمده اسید دریافت می کنند. در حوزه صنایع شیمیایی، اسید نیتریک برای سنتز پیش ماده های تولید پلاستیک، رنگ ها و داروها استفاده می شود که نیازمند انتقال ایمن به کارخانه های تولیدی مختلف است. بخش الکترونیک و متالورژی نیز از اسید نیتریک برای تمیزکاری، حکاکی و پرداخت فلزات بهره می برند، تأسیسات تولید نیمه هادی و کارخانه های اسیدشویی فولاد بعضاً اسید غلیظ را توسط تانکرهای ویژه یا ظروف حمل فله کوچکتر دریافت می کنند. حتی برنامه های صنایع هوافضا و دفاعی ممکن است نیازمند محموله های اسید نیتریک فوق غلیظ دودکننده برای سوخت های موشکی یا کاربردهای خاص باشند. در تمامی این موارد، برخورداری از تانکرهای مقاوم در برابر اسید نیتریک به این معناست که صنایع می توانند اسید با خلوص بالا و حجم زیاد مورد نیاز خود را به شکل مطمئن و بدون آلودگی دریافت کنند. توانایی حمل ایمن اسید نیتریک در مقیاس وسیع یک ستون فقرات برای بسیاری از زنجیره های تأمین است بدون آن، فرآیندهای تولید حیاتی در کشاورزی، معدن و تولید صنعتی با چالش های جدی روبه رو می شدند.
مقایسه تانکرهای اسید نیتریک با سایر تانکرهای مواد شیمیایی
تانکرهای مورد استفاده برای اسید نیتریک تفاوت های قابل توجهی با تانکرهای سوخت یا مواد شیمیایی کم خورنده دارند. یک تانکر بنزین یا نفت (که معمولاً مطابق استاندارد DOT 406 در آمریکا ساخته می شود) اغلب از جنس آلومینیوم است و برای حداکثر حجم با چندین محفظه طراحی می شود ویژگی هایی که بر سبک بودن و ظرفیت بالا تأکید دارند چون بنزین خورنده نیست. در مقابل، یک تانکر اسید نیتریک (ساخته شده طبق استاندارد DOT 412 یا معادل آن) ناچار است برای استفاده از مواد سنگین تر و مقاوم در برابر خوردگی مانند فولاد زنگ نزن و دیواره های ضخیم تر، بخشی از ظرفیت خود را قربانی کند. این تانکرها معمولاً یک بخشی یا دارای حداقل بخش بندی هستند زیرا اولویت، یک فضای داخلی یکپارچه و مستحکم است که اسید نتواند به راحتی به آن آسیب برساند؛ در حالی که مثلاً یک تانکر شیر یا تانکر شیمیایی عمومی ممکن است چندین بخش جداگانه داشته باشد تا مایعات مختلف را حمل کند. از نظر تجهیزات، تفاوت هایی نیز وجود دارد: در حالی که یک تانکر شیمیایی استاندارد ممکن است تنها یک ونت ساده برای خروج بخار داشته باشد، تانکر اسید نیتریک دارای سامانه های تخلیه و اطمینان پیشرفته تری است که تمامی قطعات در تماس با سیال از آلیاژهای مقاوم ساخته شده اند و گاهی بخارات خروجی را از اسکرابر عبور می دهند تا گازهای سمی کنترل شوند. روش های بارگیری نیز می تواند متفاوت باشد تانکرهای مایعات قابل اشتعال برای کاهش انتشار بخارات از پایین پر می شوند، در حالی که تانکرهای اسید ممکن است از بالا یا پایین بارگیری شوند اما همیشه در سیستم های مدار بسته که بخارات و پاشش را محصور کنند. تفاوت کلیدی دیگر تناوب بازرسی و نگهداری است: به خاطر ماهیت تهاجمی اسید نیتریک، تانکرهای آن نیاز به بازرسی ها و تعویض قطعات با تناوب بیشتری نسبت به یک تانکر معمولی مثلاً حامل روغن خوراکی دارند. در واقع، تانکرهای اسید نیتریک زیرمجموعه ای بسیار تخصصی از تانکرهای مواد شیمیایی هستند؛ آنها بخشی از انعطاف پذیری و ظرفیت را فدای ایمنی حمل یکی از خطرناک ترین مایعات صنعت می کنند.


