مواد ناسازگار با اسید نیتریک و واکنش‌ های شیمیایی خطرناک

مقدمه

اسید نیتریک یکی از مواد شیمیایی مهم در صنایع مختلف است که در تولید کودهای شیمیایی، مواد واسطه، فرآوری فلزات، صنایع الکترونیک، آزمایشگاه ها و بسیاری از فرایندهای صنعتی کاربرد دارد. با این حال، شناخت اسید نیتریک فقط بر اساس خاصیت اسیدی و خورندگی آن کافی نیست. ویژگی مهم دیگر این ماده، قدرت اکسید کنندگی قابل توجه آن است؛ خصوصیتی که باعث می شود تماس آن با بعضی مواد به واکنش های بسیار شدید منجر شود.

بسیاری از حوادث مرتبط با اسید نیتریک زمانی رخ می دهند که ماده ای ظاهرا بی خطر در کنار آن قرار گرفته یا به صورت ناخواسته وارد ظرف، مخزن، خط انتقال یا پسماند حاوی اسید شده است. روغن، الکل، بعضی حلال ها، مواد آلی، عوامل کاهنده، پودر فلزات، بازها، سولفیدها و سیانیدها از جمله گروه هایی هستند که باید با حساسیت ویژه بررسی شوند.

شدت واکنش فقط به نام ماده بستگی ندارد. غلظت اسید، دما، مقدار مواد، سرعت اختلاط، سطح تماس، وجود ناخالصی و حتی بسته یا باز بودن ظرف می تواند نتیجه نهایی را تغییر دهد. به همین دلیل حتی در زمان خرید حواله اسید نیتریک و برنامه ریزی برای تامین یا دریافت محصول، توجه به غلظت، شرایط نگهداری و سازگاری آن با مواد موجود در محل اهمیت زیادی دارد. در ادامه مهم ترین مواد ناسازگار با اسید نیتریک و واکنش های شیمیایی خطرناک آنها به زبان ساده بررسی می شود.

چرا اسید نیتریک با بسیاری از مواد ناسازگار است؟

برای درک ناسازگاری های اسید نیتریک باید دو ویژگی آن را همزمان در نظر گرفت. نخست اینکه HNO3 یک اسید قوی است و می تواند با بازها، بعضی فلزات و ترکیبات حساس به محیط اسیدی واکنش دهد. ویژگی دوم، توان اکسید کنندگی آن است که اهمیت بیشتری در بحث ناسازگاری شیمیایی دارد.

یک ماده اکسید کننده لزوما خودش قابل اشتعال نیست. اسید نیتریک نیز مانند بنزین یا الکل نمی سوزد، اما می تواند واکنش سوختن یا اکسید شدن مواد دیگر را شدیدتر کند. به همین علت قرار گرفتن یک ماده قابل احتراق در کنار اسید نیتریک ممکن است خطری ایجاد کند که در تماس همان ماده با یک اسید معمولی وجود ندارد.

واکنش اکسایش و کاهش معمولا با انتقال الکترون همراه است و در برخی ترکیب ها انرژی زیادی آزاد می کند. اگر این انرژی در مدت کوتاهی تولید شود، دمای مخلوط بالا می رود. افزایش دما نیز سرعت واکنش را بیشتر می کند و ممکن است یک چرخه خود تشدید شونده ایجاد شود.

موضوع زمانی جدی تر می شود که واکنش داخل مخزن یا ظرف بسته رخ دهد. تشکیل بخار یا گاز همراه با افزایش دما می تواند فشار داخلی را بالا ببرد. به همین دلیل ارزیابی ناسازگاری اسید نیتریک فقط برای جلوگیری از آتش سوزی نیست؛ جلوگیری از افزایش فشار، پاشش ماده خورنده و انتشار گازهای سمی نیز اهمیت دارد.

مواد آلی و قابل اشتعال در تماس با اسید نیتریک

مواد آلی یکی از مهم ترین گروه های ناسازگار با اسید نیتریک هستند. روغن ها، گریس، چوب، کاغذ، پارچه، بعضی پلاستیک ها، مواد نفتی و بسیاری از ترکیبات دارای کربن می توانند در شرایط مناسب توسط اسید نیتریک اکسید شوند.

خطر اصلی زمانی ایجاد می شود که اسید غلیظ با مقدار کافی ماده آلی تماس پیدا کند. اکسید شدن ماده می تواند گرما تولید کند و با گرم شدن محیط، سرعت واکنش افزایش یابد. در شرایط نامناسب احتمال دود، تولید گاز، شعله ور شدن یا واکنش بسیار شدید وجود دارد.

به همین دلیل استفاده از کاغذ، خاک اره، پارچه یا سایر مواد جاذب آلی برای جمع کردن نشت اسید نیتریک انتخاب مناسبی نیست. ماده ای که برای جذب یک اسید معمولی بی خطر به نظر می رسد ممکن است در تماس با یک اکسید کننده قوی خودش وارد واکنش شود.

حتی آلودگی های کوچک نیز نباید نادیده گرفته شوند. برای مثال ظرفی که قبلا حاوی روغن یا حلال آلی بوده است، صرفا با خالی شدن برای نگهداری اسید نیتریک مناسب نمی شود. باقی مانده ماده روی دیواره می تواند منبع یک واکنش ناخواسته باشد.

اصل مهم در انبارداری این است که اسید نیتریک از مواد قابل اشتعال و مواد آلی جدا نگهداری شود و تجهیزات مورد استفاده نیز تمیز و مختص همان سرویس باشند.

واکنش اسید نیتریک با الکل ها و حلال های آلی

الکل ها و بسیاری از حلال های آلی در فهرست مهم ترین مواد ناسازگار با اسید نیتریک قرار می گیرند. متانول، اتانول، ایزوپروپانول، استون و تعدادی از حلال های صنعتی نمونه هایی هستند که نباید بدون بررسی تخصصی با اسید نیتریک تماس پیدا کنند.

مشکل فقط قابل اشتعال بودن این مواد نیست. اسید نیتریک می تواند در واکنش های اکسیداسیون یا دیگر فرایندهای شیمیایی با ساختار مولکولی آنها شرکت کند. در نتیجه گرما ممکن است با سرعت زیادی آزاد شود.

تماس اسید نیتریک با بعضی حلال ها می توانند باعث افزایش سریع دما شود. اگر حلال فرار نیز باشد، گرم شدن باعث افزایش سرعت تبخیر آن می شود و محیط قابل اشتعال یا پرفشار ایجاد می کند.

در محیط های صنعتی یکی از اشتباهات مهم استفاده از حلال برای شستشوی تجهیز و سپس وارد کردن اسید نیتریک بدون اطمینان از حذف کامل حلال است. مقدار باقی مانده در نقاط کم جریان، شیرها، شیلنگ ها یا فضای مرده خطوط ممکن است در زمان ورود اسید ایجاد مشکل کند.

همچنین پسماند اسید نیتریک نباید با ظرف پسماند عمومی حلال ها ترکیب شود. واکنش ممکن است همیشه بلافاصله آغاز نشود و گاهی پس از یک دوره ظاهرا آرام شدت پیدا کند. همین تاخیر باعث می شود چنین آلودگی هایی فریب دهنده باشند.

اسید استیک، اسید فرمیک و سایر اسیدهای آلی

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود چون دو ماده هر دو «اسید» هستند می توان آنها را بدون نگرانی در کنار یکدیگر نگهداری کرد. اسید استیک نمونه خوبی برای نشان دادن نادرست بودن این تصور است.

اسید نیتریک یک اسید معدنی اکسید کننده است، در حالی که اسید استیک یک ترکیب آلی محسوب می شود. اسید استیک غلیظ نیز ویژگی های قابل احتراق دارد. بنابراین ترکیب این دو می تواند زمینه یک واکنش گرماده و شدید را فراهم کند.

اسید فرمیک نیز به دلیل ماهیت آلی و قابلیت اکسید شدن باید جدا در نظر گرفته شود. انیدرید استیک از دیگر موادی است که تماس آن با اسید نیتریک خطرناک محسوب می شود.

در انبار مواد شیمیایی بهتر است طبقه بندی تنها بر اساس واژه «اسید» انجام نشود. قرار دادن همه بطری های اسیدی در یک بخش بدون بررسی گروه سازگاری می تواند باعث شود اسید نیتریک در نزدیکی اسیدهای آلی یا دیگر مواد ناسازگار قرار گیرد.

این نکته برای کارخانه هایی که همزمان از اسید نیتریک و اسید استیک استفاده می کنند اهمیت بیشتری دارد. خطوط انتقال، پمپ ها، ظروف نمونه گیری و تجهیزات موقت باید به شکلی مدیریت شوند که امکان اختلاط متقاطع به حداقل برسد.

عوامل کاهنده و واکنش های اکسایش و کاهش خطرناک

عوامل کاهنده موادی هستند که در واکنش های شیمیایی تمایل به واگذاری الکترون دارند. از طرف دیگر اسید نیتریک یک اکسید کننده قوی است. کنار هم قرار گرفتن یک اکسید کننده قوی و یک عامل کاهنده می تواند شرایط مناسبی برای یک واکنش سریع و پرانرژی ایجاد کند.

هیدرازین نمونه شناخته شده ای از یک ماده به شدت ناسازگار با اکسید کننده ها است. برخی سولفیت ها، ترکیبات گوگردی، پودرهای فلزی و ترکیبات کاهنده دیگر نیز بسته به شرایط می توانند با اسید نیتریک واکنش شدیدی داشته باشند.

در چنین واکنش هایی گرما، گاز و محصولات اکسیداسیون ممکن است همزمان تشکیل شوند. خطر اصلی این است که سرعت آزاد شدن انرژی بیشتر از سرعت خروج گرما از سیستم باشد. در این حالت دما به صورت پیوسته افزایش پیدا می کند.

غلظت بالاتر همیشه تنها عامل تعیین کننده نیست. در بعضی شرایط وجود یک ناخالصی کوچک یا افزایش دمای اولیه می تواند سرعت واکنش را تغییر دهد. سطح تماس نیز اهمیت زیادی دارد؛ یک قطعه فلزی بزرگ ممکن است رفتار بسیار متفاوتی نسبت به پودر همان فلز داشته باشد.

بنابراین مواد کاهنده باید از اسید نیتریک و سایر مواد اکسید کننده جدا شوند و انتقال آنها نیز از تجهیزات مشترک بدون برنامه پاکسازی و تایید سازگاری انجام نشود.

بازها، سود سوزآور و آمونیاک

بازهای قوی مانند هیدروکسید سدیم و هیدروکسید پتاسیم با اسید نیتریک واکنش خنثی سازی انجام می دهند. واکنش اسید و باز معمولا با آزاد شدن مقدار قابل توجهی گرما همراه است.

اگر مقدار زیادی باز و اسید غلیظ به سرعت با یکدیگر ترکیب شوند، دمای محلول می تواند به شدت افزایش پیدا کند. افزایش دما ممکن است سبب جوشش موضعی، تشکیل بخار و پرتاب قطرات خورنده شود.

آمونیاک نیز باید از اسید نیتریک جدا نگهداری شود. در شرایط کنترل شده واکنش بین آنها می تواند نمک آمونیوم ایجاد کند، اما انجام ناخواسته این واکنش در مخزن، خط لوله یا فضای محدود قابل قبول نیست. گرمای واکنش، غلظت مواد و آلودگی های موجود می توانند شرایط را پیچیده کنند.

وجود مواد آلی یا سایر ناخالصی ها در چنین مخلوط هایی اهمیت ویژه ای دارد. محصولی که از یک واکنش ساده اسید و باز انتظار می رود، در یک سیستم آلوده ممکن است رفتار کاملا متفاوتی نشان دهد.

به همین علت نباید خنثی سازی اسید نیتریک را یک کار ساده تلقی کرد. واحدهای صنعتی برای این کار باید ظرفیت حرارتی، سرعت افزودن، تهویه، کنترل دما و نوع تجهیزات را از قبل مشخص کنند.

فلزات و پودرهای فلزی در تماس با اسید نیتریک

رفتار فلزات در برابر اسید نیتریک ساده و یکسان نیست. مس، آهن، آلومینیوم و سایر فلزات ممکن است بسته به غلظت اسید، دما و شرایط سطح رفتارهای متفاوتی داشته باشند.

در واکنش بسیاری از فلزات با اسید نیتریک، اکسیدهای نیتروژن می توانند تشکیل شوند. دی اکسید نیتروژن یکی از مهم ترین محصولات قابل مشاهده است که معمولا به صورت بخار یا گاز قهوه ای مایل به قرمز دیده می شود و برای دستگاه تنفسی بسیار خطرناک است.

برخی فلزات در اسید نیتریک غلیظ ممکن است دچار پدیده غیرفعال شدن یا Passivation شوند. در این حالت یک لایه محافظ روی سطح تشکیل شده و سرعت خوردگی کاهش پیدا می کند. وجود این پدیده به معنی سازگاری مطلق فلز نیست؛ تغییر غلظت، دما یا شرایط سطح می تواند رفتار خوردگی را تغییر دهد.

پودرهای فلزی از نظر ایمنی وضعیت حساس تری دارند، زیرا سطح تماس آنها بسیار زیاد است. افزایش سطح تماس معمولا واکنش را سریع تر می کند. هرچه سطح تماس پودر فلز بیشتر باشد، سرعت واکنش معمولا سریع تر هستند.

به همین دلیل انتخاب جنس مخزن، لوله، پمپ و اتصالات اسید نیتریک باید برای غلظت و دمای واقعی فرایند انجام شود و نمی توان صرفا از عبارت کلی «استیل ضد زنگ» یا «فلز مقاوم» استفاده کرد.

سیانیدها، سولفیدها و کاربیدها؛ خطر تشکیل گازهای سمی

بعضی مواد در تماس با محیط اسیدی می توانند گازهای بسیار سمی تولید کنند. این گروه از ناسازگاری ها از آن جهت مهم است که حتی بدون آتش یا انفجار نیز ممکن است حادثه جدی ایجاد شود.

نمک های سیانیدی در محیط اسیدی می توانند به تشکیل هیدروژن سیانید منجر شوند. هیدروژن سیانید گازی با سمیت بسیار بالا است و آزاد شدن آن در فضای بسته می تواند در مدت کوتاهی شرایط خطرناکی ایجاد کند.

سولفیدها نیز در حضور اسید می توانند هیدروژن سولفید آزاد کنند. این گاز علاوه بر سمیت بالا، قابل اشتعال نیز هست. وجود خاصیت اکسید کنندگی اسید نیتریک وضعیت را پیچیده تر می کند.

برخی کاربیدها نیز در محیط اسیدی یا در حضور رطوبت می توانند ترکیبات گازی تولید کنند. بنابراین مخلوط کردن این مواد با اسید نیتریک یا ورود آنها به پسماند اسیدی باید به طور جدی جلوگیری شود.

در واحدهایی که سیانید، سولفید یا مواد مشابه مصرف می شوند، تفکیک خطوط و ظروف پسماند اهمیت بسیار بالایی دارد. حتی انتقال اشتباه مقدار کمی پسماند اسیدی به ظرف حاوی این ترکیبات می تواند مشکل ایجاد کند.

این دسته از حوادث نشان می دهد که برچسب گذاری صحیح ظرف و شناسایی محتویات قبل از تخلیه پسماند یک اقدام اداری ساده نیست، بلکه بخشی از سیستم پیشگیری از انتشار گازهای سمی محسوب می شود.

آب و خطرات رقیق سازی اسید نیتریک

آب به معنای معمول یک ماده ممنوع برای اسید نیتریک نیست؛ زیرا محلول های تجاری مختلف این اسید اساسا از HNO3 و آب تشکیل شده اند. خطر اصلی به نحوه ترکیب آب و اسید مربوط می شود.

رقیق شدن اسید نیتریک یک فرایند گرماده است. در زمان اختلاط، گرما آزاد می شود و اگر این گرما به سرعت ایجاد شود ممکن است دمای محلول بالا رود. هنگام کار با اسید غلیظ، افزودن مقدار کم آب به حجم بزرگی از اسید می تواند آب را در یک منطقه کوچک به شدت گرم کند.

نتیجه احتمالی، جوشش موضعی و پاشش قطرات اسید است. به همین دلیل اصل عمومی در رقیق سازی اسیدهای قوی این است که اسید به صورت کنترل شده به آب افزوده شود، نه اینکه آب ناگهان وارد حجم زیادی از اسید غلیظ شود.

این اصل در مقیاس صنعتی باید همراه با محاسبات فرایندی اجرا شود. ظرفیت مخزن، همزن، دمای اولیه، سیستم خنک کننده، سرعت تزریق و غلظت نهایی بر مقدار افزایش دما اثر دارند.

رقیق سازی چند هزار کیلوگرم اسید را نمی توان صرفا نسخه بزرگ تر یک آزمایش کوچک دانست. نسبت سطح به حجم در مخزن بزرگ تغییر می کند و دفع گرما دشوارتر می شود. به همین دلیل کنترل دما و نرخ اختلاط اهمیت زیادی دارد.

جدول جامع مهم ترین مواد ناسازگار با اسید نیتریک

ناسازگاری شیمیایی را نمی توان تنها با یک فهرست کوتاه از نام مواد توضیح داد. یک ماده ممکن است در دمای پایین واکنش محدودی داشته باشد اما با افزایش دما بسیار فعال شود. همچنین غلظت اسید نیتریک نقش تعیین کننده ای در قدرت اکسید کنندگی و رفتار آن در برابر مواد مختلف دارد.

مقدار ماده نیز اهمیت دارد. چند قطره آلودگی و چند صد لیتر آلودگی از نظر شدت پیامد یکسان نیستند، هرچند هر دو باید جدی گرفته شوند. سطح تماس عامل مهم دیگری است. یک تکه فلز و پودر بسیار ریز همان فلز رفتار مشابهی ندارند، زیرا پودر سطح بسیار بیشتری در اختیار واکنش قرار می دهد.

ترتیب ورود مواد نیز می تواند سرنوشت یک فرایند را تغییر دهد. این موضوع به خصوص درباره رقیق سازی، خنثی سازی و فرایندهایی که شامل چند ماده واکنش دهنده هستند اهمیت دارد.

بسته بودن سیستم عامل دیگری است که گاهی کمتر مورد توجه قرار می گیرد. واکنشی که مقدار مشخصی گاز تولید می کند ممکن است در فضای باز تنها باعث انتشار گاز شود، اما همان واکنش داخل یک ظرف بسته می تواند فشار داخلی را افزایش دهد.

ناخالصی نیز باید در محاسبات ایمنی وارد شود. مخزنی که روی برچسب آن فقط نام یک ماده نوشته شده ممکن است در عمل دارای باقی مانده شوینده، حلال یا محصول قبلی باشد. شیلنگ ها، پمپ ها و شیرها نیز می توانند مقداری از ماده قبلی را در خود نگه دارند.

غلظت اسید یکی دیگر از عوامل اساسی است. اسید نیتریک غلیظ معمولا قدرت اکسید کنندگی بالایی دارد، اما رقیق شدن نیز همیشه به معنی از بین رفتن خطر نیست. بعضی واکنش های فلزی یا واکنش های وابسته به محیط اسیدی ممکن است در غلظت های متفاوت مسیر دیگری پیدا کنند.

دما هم بر سرعت بیشتر واکنش های شیمیایی تاثیر می گذارد. مخزنی که در شرایط عادی پایدار به نظر می رسد ممکن است پس از گرم شدن رفتار متفاوتی نشان دهد. این شرایط می تواند باعث افزایش دما و آزاد شدن گازهای خورنده می شوند.

به همین علت مفهوم «سازگاری شیمیایی» باید برای شرایط واقعی فرایند تعریف شود، نه اینکه تنها نام دو ماده با یکدیگر مقایسه شود. جدول زیر هشت گروه مهم را به صورت خلاصه نشان می دهد.

اصول صحیح نگهداری اسید نیتریک در انبار

محل نگهداری اسید نیتریک باید بر اساس گروه سازگاری شیمیایی طراحی شود. قرار دادن این ماده صرفا در کنار تمام اسیدهای دیگر روش مناسبی نیست، زیرا اسید نیتریک علاوه بر خاصیت خورندگی، یک اکسید کننده قدرتمند است.

مواد آلی، حلال ها، مواد قابل اشتعال، عوامل کاهنده، اسیدهای آلی و بازها باید از آن جدا باشند. استفاده از سینی یا محفظه ثانویه نیز اهمیت دارد تا در صورت نشتی، اسید به سمت مواد ناسازگار حرکت نکند.

قفسه، کابینت و تجهیزات اطراف باید در برابر اسید و شرایط اکسید کننده مقاوم باشند. قرار دادن ظرف روی قفسه ای که در صورت نشت سریع دچار خوردگی می شود، خود می تواند حادثه را گسترش دهد.

برای اسید نیتریک دودزا یا غلظت های بالا، تهویه محل نگهداری اهمیت بیشتری دارد. افزایش دما می تواند میزان بخارات و اکسیدهای نیتروژن موجود در فضای بالای محلول را افزایش دهد.

همچنین ظرف نباید نزدیک منبع حرارتی یا تابش مستقیم شدید قرار داشته باشد. برچسب باید خوانا باشد و غلظت ماده نیز مشخص شود، زیرا عبارت «اسید نیتریک» به تنهایی اطلاعات کافی برای تصمیم گیری درباره سازگاری تجهیزات ارائه نمی کند.

در محیط صنعتی، تعیین فاصله و نحوه تفکیک باید بخشی از طراحی انبار باشد و نباید به تصمیم لحظه ای اپراتور واگذار شود.

مدیریت پسماند و جلوگیری از واکنش های شیمیایی ناخواسته

یکی از نقاط پرخطر در کار با اسید نیتریک، مدیریت پسماند است. در فرایند اصلی معمولا مواد شناخته شده هستند، اما ظرف پسماند می تواند در طول زمان ترکیبی از مواد مختلف دریافت کند. همین موضوع احتمال ناسازگاری را بالا می برد.

اسید نیتریک باقی مانده نباید بدون شناسایی محتویات با پسماند حلال، روغن، مواد آلی، محلول های کاهنده یا پسماندهای ناشناخته مخلوط شود. رنگ مشابه یا ظاهر شفاف دو مایع هیچ اطلاعات قابل اعتمادی درباره سازگاری آنها ارائه نمی دهد.

واکنش در ظرف پسماند ممکن است تاخیر داشته باشد. مخلوط در ابتدا آرام به نظر می رسد، اما با ادامه واکنش به تدریج گرم می شود. افزایش دما سرعت واکنش را بالا می برد و همزمان تولید گاز می تواند فشار داخلی را افزایش دهد.

به همین دلیل ظروف پسماند اسید نیتریک باید بر اساس روش تایید شده واحد مدیریت شوند و شرایط احتمالی گاززایی و افزایش فشار در طراحی سیستم در نظر گرفته شود. استفاده از ظرف نامناسب یا رها کردن مخلوط واکنش پذیر در یک محفظه کاملا بسته می تواند خطرناک باشد.

ظروف باید دارای برچسب مشخص باشند و کارکنان بدانند چه موادی اجازه ورود به هر ظرف را دارند. عبارت هایی مانند «پسماند اسیدی» یا «مواد شیمیایی» بیش از حد کلی هستند و احتمال اشتباه را افزایش می دهند. در کنار این موارد، انتخاب و استفاده صحیح از تجهیزات ایمنی برای کار با اسید نیتریک نیز نقش مهمی در کاهش خطر تماس، پاشش و مواجهه با بخارات اسیدی هنگام مدیریت پسماند دارد.

در صورت مشاهده افزایش دما، تغییر رنگ غیرعادی، بخار قهوه ای، تورم ظرف یا تولید گاز، ظرف نباید به شکل عادی جابه جا یا باز شود. چنین وضعیتی باید به عنوان یک شرایط غیرعادی شیمیایی در نظر گرفته شده و توسط افراد آموزش دیده مدیریت شود.

نتیجه گیری

شناخت مواد ناسازگار با اسید نیتریک بخش مهمی از ایمنی کار با این ماده است. خطر HNO3 فقط به سوختگی شیمیایی یا خوردگی تجهیزات محدود نمی شود. خاصیت اکسید کنندگی آن باعث می شود تماس با مواد آلی، الکل ها، حلال ها، اسیدهای آلی، عوامل کاهنده، پودر فلزات و بعضی مواد قابل اشتعال به واکنش های بسیار شدید منجر شود.

بازها و آمونیاک می توانند واکنش خنثی سازی گرماده ایجاد کنند، در حالی که تماس محیط اسیدی با سیانیدها یا سولفیدها خطر آزاد شدن گازهای بسیار سمی را به همراه دارد. رقیق سازی نادرست نیز ممکن است به جوشش و پاشش اسید منجر شود.

نکته مهم این است که سازگاری شیمیایی فقط به نام دو ماده بستگی ندارد. غلظت، دما، مقدار، سطح تماس، ترتیب اختلاط، ناخالصی ها و شرایط بسته یا باز بودن سیستم همگی بر نتیجه اثر می گذارند.

بهترین روش پیشگیری، جداسازی مواد ناسازگار، انتخاب صحیح تجهیزات، شناسایی کامل محتویات ظروف، جلوگیری از اختلاط پسماندها و طراحی فرایند بر اساس شرایط واقعی است. وقتی اسید نیتریک به عنوان یک «اسید اکسید کننده قوی» شناخته شود، بسیاری از تصمیم های مربوط به انبارداری و کار ایمن با آن نیز منطقی تر و دقیق تر خواهند شد.